Κυριακή, 19 Ιουλίου 2015

Η Επαρχία Καρπενησίου στην Τουρκοκρατία.

Η Επαρχία Καρπενησίου κατά τα προεπαναστατικά χρόνια.

    Το άπλωμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας επέβαλε στους «ραγιάδες» ένα    πολιτικό και διοικητικό σύστημα θεοκρατικού τύπου, που είχε ως κύριο σκοπό τον  στρατοκρατικό έλεγχο της κοινωνίας και την είσπραξη φόρων.
    Στην κορυφή της κρατικής πυραμίδας είναι ο Σουλτάνος. Δρα ως εκπρόσωπος του Θεού και έχει για συμβουλευτικά του όργανα, το «Αυτοκρατορικό Διβάνι» και τους «Ουλεμάδες». Το Αυτοκρατορικό Διβάνι είναι μία ομάδα από διάφορους  ευνοούμενους  του Σουλτάνου και τον συμβουλεύουν για όλα τα πολιτικά, στρατιωτικά και διπλωματικά  θέματα.[1] Οι Ουλεμάδες είναι οι διδάσκαλοι και ερμηνευτές του «Ιερού Νόμου» και αποτελούν την κορυφή της δικαστικής εξουσίας.
   Ο Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης είναι ο Εκκλησιαστικός και εν μέρει  Πολιτικός αρχηγός όλων των Χριστιανών της Οθωμανικής  Αυτοκρατορίας (Ελλήνων, Βουλγάρων,  Σέρβων, Αρμενίων κ.τ.λ.). Η  δικαιοδοσία του και τα προνόμιά του κατοχυρώνονται από την Υψηλή Πύλη με Μπεράτιο.[2]  Η θητεία του αν και ισόβιος, πάντα εξαρτάται από «τα δοσίματά του» στον Σουλτάνο και σε άλλους ανώτατους Οθωμανούς  αξιωματούχους. Διορίζει αμέσως μεν τους ανώτερους εκκλησιαστικούς λειτουργούς, εμμέσως  δε επηρέαζε ακόμα και τον τελευταίο ιερέα του πιο απομακρυσμένου και μικρότερου χωριού. Έχει την ανώτατη εποπτεία στην διαχείριση όλων των εκκλησιαστικών και μοναστηριακών υποθέσεων και είναι ο ανώτατος αντιπρόσωπος και εγγυητής όλων των χριστιανών στην Υψηλή Πύλη. Πάρα πολλές φορές κάνει το παν για να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των χριστιανών στο Οθωμανικό Κράτος.[3]                                                     
    Η  πρώτη και μεγαλύτερη διοικητική μονάδα της αυτοκρατορίας είναι η «Τοπαρχία»  (Εγιαλέτ). Οι τοπαρχίες είναι μεγάλες γεωγραφικές περιφέρειες με ισάριθμους διοικητές, που διορίζονται από τον  Σουλτάνο και ονομάζονται «Τοπάρχες». Κάθε «Τοπαρχία» διαιρείται σε μικρότερες διοικητικές περιοχές, τα   «Πασαλίκια», υποδιοίκηση του Πασαλικιού είναι το «Σαντζάκιο». Ο Καζάς, (επαρχία) είναι γεωγραφική υποδιαίρεση του Σαντζάκιου και τελικά η μικρότερη  διοικητική και δικαστική περιφέρεια όπου καταλήγει η πολιτική, στρατιωτική και δικαστική Ιεραρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο καζάς είναι ο μοναδικός φοροδότης όλης της Αυτοκρατορίας.
    Στο τέλος του 18ου  αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία χωρίζεται σε εικοσιπέντε Τοπαρχίες (Εγιαλέτ). Τρείς από αυτές βρίσκονται στην Ευρώπη, οι περισσότερες από τις υπόλοιπες στην Ασία και μερικές στην Αφρική.
   Οι τρείς Τοπαρχίες της Ευρώπης είναι:
α)  Το Εγιαλέτ  της Ρούμελης, που περιλαμβάνει την Μακεδονία, τη Θεσσαλία, την Ήπειρο, τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο και την Αλβανία.
β)  Το Εγιαλέτ  της Βόσνα, που περιλαμβάνει  τη Θράκη, τη Βουλγαρία, τη Σερβία  και την Βοσνία.
γ)  Το Εγιαλέτ των Νησιών, που περιλαμβάνει τα νησιά του Αιγαίου, την Κρήτη και την Κύπρο.  Διοικείται δεαπό τον «Καπουδάν Πασά».
   Το Εγιαλέτ της Ρούμελης χωρίζεται  στα παρακάτω Πασαλίκια:
α) Πασαλίκι του Μοριά, με δύο Σανζάκια, το Σανζάκιο της Πελοποννήσου με έδρα   την  Τρίπολη και το Σανζάκιο της Ναυπάκτου με έδρα τη Ναύπακτο[4] και στο οποίο ανήκει και η Επαρχία (Καζάς) Καρπενησίου.                                                                                   
β) Πασαλίκι της Θεσσαλίας,  με ένα Σανζακιο, το Σανζάκιο των Τρικάλων. Στο Σανζάκιο των Τρικάλων ανήκει και η Επαρχία (Καζάς) Αγράφων.
γ) Πασαλίκι της Ηπείρου, με ένα Σανζάκιο, το Σανζάκιο των Ιωαννίνων.
δ) Πασαλίκι του Ευρίπου, το οποίο περιλαμβάνει το Σανζάκιο του Ευρίπου (όλη η Ανατολική Στερεά) και το Σανζάκιο του Καρλελίου (όλη η Αιτωλοακαρνανία). Οι φόροι από το Σανζάκιο του Καρλελίου δεν πάνε στα κρατικά ταμεία αλλά στο ταμείο της «Βαλιδέ Σουλτάν».[5]
ε) Πασαλίκι  της Θεσσαλονίκης , το οποίο περιλαμβάνει όλη σχεδόν τη Μακεδονία   με πολλούς ημιανεξάρτητους πασάδες.
   Το Σανζάκιο της Ναυπάκτου, εκτός από τον Καζά (Επαρχία) Καρπενησίου περιλαμβάνει τους καζάδες Ναυπάκτου, Απόκουρου, Κραβαρίου, Πατρανζικίου και Δομοκού.
   Ο Καζάς Καρπενησίου, περιλαμβάνει την  κωμόπολη του Καρπενησίου (κασαμπάς) και τρείς Δήμους (ναχιγιέδες), τον Ναχιγιέ των Βλαχοχωρίων, τον Ναχιγιέ των Πολιτοχωρίων  και τον Ναχιγιέ του Σοβολάκου.
   Στο Καρπενήσι, που είναι η πρωτεύουσα του Καζά, εδρεύουν οι δύο  Οθωμανοί αξιωματούχοι του, ο Βοεβόδας και ο Καδής.
   Ο Βοεβόδας είναι ο πολιτικός διοικητής  του Καζά και είναι διορισμένος  από τον Πασά της Ναυπάκτου. Έχει το βάρος για την είσπραξη των κρατικών φόρων και είναι υπεύθυνος για την μεταβίβαση των εντολών  και επιθυμιών του Πασά στις αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης του Καζά.
   Ο  Καδής είναι ο δικαστής του Καζά, είναι και αυτός διορισμένος  από τον  Πασά της Ναυπάκτου με θητεία έξι ή δώδεκα  μηνών, προέρχεται από την τάξη  των νομικών και το αξίωμά του το αγοράζει από την Κωνσταντινούπολη.
 --Αυτός κρίνει αμετάκλητα όλες τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις όμως, όλες τις κακουργηματικές πράξεις τις παραπέμπει στον Πασά της Ναυπάκτου.
 --Επικυρώνει τα πωλητήρια για πωλήσεις οικιών, εργαστηρίων, αμπελώνων, δένδρων, καλλιεργειών  κ.τ.λ.[6] με την έκδοση  πιστοποιητικού, το οποίο ονομάζεται  « χοτζέτιο».
--Ακούει και μεταφέρει στις πολιτικές αρχές παράπονα «ραγιάδων» για άδικους φόρους και καταχρήσεις προεστών.
 --Ο καδής δεν έχει όμως το δικαίωμα  να επεμβαίνει στα πολιτικά πράγματα του Καζά .
   Η τοπική αυτοδιοίκηση του καζά είναι αποκλειστική υπόθεση των χριστιανών κατοίκων του, με κορυφαίο άρχοντα τον «Κοτζαμπάση». Ο Κοτζαμπάσης (Επαρχιακός Δημογέροντας) είναι χριστιανός και εκλέγεται από τους «τοπικούς  δημογέροντες» όλων των κοινοτήτων του Καζά.
 Ανάμεσα στα καθήκοντα του Κοτζαμπάση είναι:                                                                                  καταμερισμός των τακτικών και έκτακτων φόρων στην κωμόπολη και τους ναχιγιέδες (δήμους).
-Αντιπροσωπεύει την Επαρχία στα δικαστήρια.
-Είναι υπερασπιστής των Χριστιανών σε δικαστικές διαφορές με Οθωμανούς.
-Κρίνει μαζί με τον Επίσκοπο διαφορές μεταξύχριστιανών, εφόσον το θέλουν οι διάδικοι.
   Κάθε ναχιγιές (δήμος) έχει ένα διοικητικό κέντρο σε ένα από τα χωριά του  (κοινότητες). Το χωριό στο οποίο εδρεύει το διοικητικό κέντρο, αποτελεί την έδρα του ναχιγιέ και ονομάζεται πρωτεύον χωριό του ναχιγιέ, σε πολλά έγγραφα το συναντάμε και ως «πρωτοχώρι του ναχιγιέ». Στο πρωτοχώρι του ναχιγιέ εδρεύει  ο άρχοντας του ναχιγιέ και ονομάζεται  μουδήρης, πολλές φορές τον συναντάμε και ως βιλαετλή και άλλες φορές ως πρωτόγερο.[7]  Οι  βιλαετλήδες εκλέγονται  από τους τοπικούς δημογέροντες του ναχιγιέ με θητεία έξι ή δώδεκα μηνών και αποτελούν τον σύνδεσμο ανάμεσα  στους κοτζαμπάσηδες  και τους τοπικούς δημογέροντες. Τους  βιλαετλήδες  του κασαμπά τους  συναντάμε  και ως κασαπαλήδες.   
   Κάθε πόλη, κωμόπολη ή χωριό αποτελεί μία κοινότητα και έχει το δικαίωμα να ασκεί διοικητική εξουσία στην περιοχή της, ανεξάρτητα από την οθωμανική  εξουσία .[8]
   Η περιφέρεια κάθε πόλης, κωμόπολης, χωριού ή δήμου είναι επακριβώς προσδιορισμένη και καθορίζει την διοικητική περιφέρεια της κοινότητας.[9]
Κάθε  ενήλικας   και αυτόχθων κάτοικος της κοινότητας έχει το δικαίωμα  του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Όλοι οι κάτοικοι της κοινότητας, αυτόχθονες  και  μέτοικοι, έχουν  την υποχρέωση  να συνεισφέρουν από κοινού στα βάρη  της κοινότητας και ανάλογα με την οικονομική και οικογενειακή τους κατάσταση. Για  τις χήρες και τα ορφανά υπάρχει ειδική μέριμνα.
   Βάρη  της κοινότητας είναι :
-Η πληρωμή των μισθών του Πασά, του Βοεβόδα, του Καδή, και όλων των Δημογερόντων (Επαρχιακός, Βιλαετλής, Τοπικός).
-Η  πληρωμή  αποζημίωσης  για διάφορα συμβάντα μέσα στην περιοχή της κοινότητας όπως  φόνοι, ζωοκλοπές  κ.τ.λ.[10]
-Η  πληρωμή ταχυδρόμων, Οθωμανών  αγγελιαφόρων και δυνατών Οθωμανών γενικά  για να υπερασπίζονται την κοινότητα.
-Η  χορήγηση  τροφής και άλλων αναγκαίων σε Οθωμανούς διαβάτες ή σε ανθρώπους  της εξουσίας.
-Η  πληρωμή  για την συντήρηση  εκκλησιών, σχολείων, υδραγωγείων,  γεφυρών κ.α.
-Υποχρέωση της κοινότητας είναι και ο θεσμός της προσωπικής εργασίας, για την συντήρηση και επισκευή φρουρίων, γεφυρών, δημοτικών και επαρχιακών δρόμων κ.τ.λ.
   Οι αυτόχθονες[11] κάτοικοι της κοινότητας  (πόλη, κωμόπολη, ή χωριό ) ψηφίζουν κάθε εξάμηνο για την εκλογή του Τοπικού  Δημογέροντα ή Προεστού. Η  εκλογή   γίνεται στην εκκλησία ή  το σχολείο  της  κοινότητας.  Για  την άσκηση των  καθηκόντων  του, ο  Τοπικός  Δημογέροντας  συμβουλεύεται  το δημογεροντικό συμβούλιο.  To δημογεροντικό συμβούλιο  είναι  ένα  άτυπο  όργανο  της  κοινότητας  που  αποτελείται  από τους γεροντότερους και  επισημότερους  κατοίκους της κοινότητας.
   Καθήκοντα του τοπικού δημογέροντα  είναι:
-Η διαχείριση της κοινοτικής περιουσίας.
-Η σύνταξη του προϋπολογισμού της κοινότητας.
-Δανείζεται για λογαριασμό της κοινότητας.
-Αντιπροσωπεύει  την κοινότητα στα δικαστήρια.
-Δέχεται αφιερώματα  και δωρεές για την εκκλησία  και το σχολείο .
-Επικυρώνει  συμβόλαια , εφόσον το θέλουν   οι συμβαλλόμενοι .
-Λύνει  διαφορές μεταξύ χριστιανών, εφόσον το θέλουν οι διάδικοι. Οι τοπικοί δημογέροντες ελέγχονται από τους Επαρχιακούς Δημογέροντες (Κοτζαμπάσηδες).                                               
    Στον Καζά, και για όλες τις εκκλησιαστικές υποθέσεις  βαφτίσεις,  γάμους και   διαζύγια αμετάκλητο λόγο έχει ο Επίσκοπος της περιοχής. Ο Επίσκοπος διορίζεται  από τον Πατριάρχη με την σύμφωνη γνώμη της Υψηλής Πύλης.  «Η Ανατολική εκκλησία είχε τους αρχηγούς αυτής αξιωματικώς αναγνωρισμένους παρά της Οθωμανικής Πόρτας. Οι Επίσκοποι, δια βίου διοριζόμενοι εις τας επαρχίας υπό του Πατριάρχου της Κωνσταντινουπόλεως, ελάμβανον παρά της Πόρτας δίπλωμα, το μπεράτιον καλούμενον καθ’ ό είχον εξουσίαν του κρίνειν αμετακλήτως όλα τας των Χριστιανών διαφοράς περί συνοικεσίων,  διαζυγίων, κτλ., έτι δε και τας εκκλησιαστικάς  υποθέσεις.»
   Στην Επαρχία Καρπενησίου ελάχιστη είναι η καλλιεργήσιμη γη και η γεωργία αποτελεί συμπλήρωμα της οικιακής οικονομίας. Για τις παραγωγικές δυνατότητες της Επαρχίας ο  Επίσκοπος Δοσίθεος γράφει στον Πατριάρχη Γρηγόριο. «Επειδή και οι καθ΄ημάς ούτοι τόποι, ορεινοί όντες και δύσβατοι,  πάντες υπό τραχέων ορέων, και βαθυτάτων φαράγγων συνεσφιγγώμενοι,  ανάγκη εκ τούτου να είναι και εις το παντελές  άκαρποι,  οι άνθρωποι λοιπόν αναγκαζόμενοι διά τα προς το ζήν  αναγκαία,  όλοι σχεδόν εις αλλοδαπήν απερχόμενοι τα προς την χρείαν αυτών προσποριζόμενοι.»    Διάφοροι επαγγελματίες, έμποροι, τεχνίτες  και νέοι ανεπάγγελτοι αναζητούν καλύτερους όρους ζωής και προπαντός εργασία στην ξενιτιά και κυρίως στην Πόλη. Βλαχοχώρια και Πολιτοχώρια ονομάζονται  οι δύο  πρώτοι ναχιγιέδες (Δήμοι) του Καζά, δηλώνοντας και την βιοποριστική δράση της πλειοψηφίας των κατοίκων της επαρχίας. Οι ονομασίες  των  ναχιγιέδων  είναι  εντελώς συμβατικές, καθόσον πολλούς ξενιτεμένους στην Πόλη έχουν το Μεγάλο Χωριό, το Κρίκελλο,  η Δομνίστα αλλά και άλλα χωριά του ναχιγιέ Βλαχοχωρίων.  Ο  Άγιος Γεράσιμος  ο Μεγαλοχωρίτης και ο Αγιος Νικόλαος ο Καρπενησιώτης [12] έζησαν και μαρτύρησαν στην Κωνσταντινούπολη. Άλλωστε μαρτυρίες αυτής της εποχής δηλώνουν ότι και στην περιοχή των Πολιτοχωρίων υπάρχουν εντατικές κτηνοτροφικές δραστηριότητες.
      Γεωγραφικά ο ποταμός  Καρπενησιώτης ορίζει τα μεταξύ των τριών ναχιγιέδων σύνορα. Ο  ποταμός ξεκινάει από το Καρπενήσι για να συναντήσει τον Ταυρωπό μετά από τα Διπόταμα. Στην  δεξιά πλευρά  του ποταμού απλώνονται  τα  Πολιτοχώρια, στην αριστερή του  πλευρά είναι τα Βλαχοχώρια και μετά τα Διπόταμα  εκτίνονται τα χωριά του Σοβολάκου.[13]  Ο παραποτάμιος δρόμος που ενώνει το Καρπενήσι με τον Προυσό και συνεχίζει στην Ναύπακτο, την πρωτεύουσα του Σανζάκιου, είναι ο κεντρικός επαρχιακός δρόμος[14]και συντηρείται με έξοδα της Επαρχίας[15]
   Τον «Ναχιγιέ των Βλαχοχωρίων» απαρτίζουν τα παρακάτω  χωριά :
Τρανό Χωριό,  Άγιος Ανδρέας,  Μουζήλου, Λάσπη, Μυρίση, Μπιάρα, Κλαψί,  Καρίτσα, Καστανιά, Κόπραινα, Κοντίβα, Δολιανά, Ανιάδα,  Συγκρέλου, Ψιανά,  Σέλος, Τσικλίστα, Ντομνίστα, Κρίκελλον, Αμπλιανη, Σταύλοι, Τέρνος, Ρωσκά,   Σιέλιτζα.
   Τον «Ναχιγιέ Πολιτοχωρίων» απαρτίζουν  τα  χωριά :
Μικροχώριον, Νόστιμου, Βουτύρου, Παυλόπουλο, Τέρνοβο, Στένωμα, Μοναστηράκι, Καλεσμένο, Παπαρούσι, Γόλιανη, Μηλιά, Σελά, Φιδάκια, Ερκίστα,  Λάστοβο, Δερμάτι, Κορισκάδες,  Γεωργανάδες, Μηλιότικα,  Σπαρτιάς,  Μαραθιάς, Βίνιανη, Παλαιοχώρι, Χοτένια .-
   Τα χωριά Σπαρτιάς, Μαραθιάς και Βίνιανη μέχρι τις αρχές του 1780 ανήκουν στην Επαρχία Αγράφων. Το 1790 ο Κοτζαμπάσης  Αγράφων Δ. Τσολάκογλου έστειλε πεσκέσια[16] στον Στέφανο Μαυρογένη στην Κωνσταντινούπολη, επειδή μεσολάβησε και επιστράφηκαν στην Επαρχία Αγράφων τα χωριά Βίνιανη, Σπαρτιάς και Μαραθιάς.  Όπως γράφει  ο Τσολάκογλου, σε άλλο του γράμμα[17] τα χωριά αυτά τα κατείχε παράνομα ο Καζάς Καρπενησίου. «τα αφήρπασμένα  τρία  χωριά  από το βιλαέτι εκ Αγράφων  δηλαδή  Σπαρτιάν, Μαραθέαν, και Βίνιανην ονομαζόμενα,  εις Καρπενήσι όχι ενδίκως  υποτελούντα  προ τοσούτων χρόνων». Στους προεπαναστατικούς φορολογικούς καταλόγους, του Καζά Καρπενησίου, δεν υπάρχει το χωριό Σπαρτιάς, υπάρχουν όμως τα χωριά  Βίνιανη και Μαραθιάς.
Στα Πολιτοχώρια της Επαρχίας Καρπενησίου, κατέταξε τα τρία χωριά και ο Κ. Τζάτζος όταν συνέταξε «Διοικητική έρευνα του έτους 1829».
  Τρίτος  ναχιγιές του καζά Καρπενησίου είναι ο «Ναχιγιές του Σοβολάκου»  ο οποίος απαρτίζεται από  τα  χωριά :
Μπρουσός,  Αντράνοβα, Σωχώρια,  Κορήκηστα,  Διβήτζινο, Σαρκίνη, Βελωτά, Σοβολάκου, Καστανούλα, Αλέστια, Τσέρκοβα, Αγαλιανός, Αγιατριάδα,  Χαράστου,  Χούνη,  Αγιοβλάσι,  Τέροβα,  Αράχωβα, Κιελάκια, Σαργιάδα, Λάτα .-
   Έμμεσες  πληροφορίες για τον αριθμό των κατοίκων  του Καρπενησιού  και των χωριών των τριών ναχιγιέδων έχουμε από τους φορολογικούς καταλόγους του 1818. Αν και μεσολάβησε οκταετής πόλεμος αυτός ο αριθμός πλησιάζει τον αριθμό των κατοίκων που υπάρχει στον κατάλογο που  συνέταξε  το 1829 ο πληρεξούσιος  της Επαρχίας  Κ. Τσάτσος.
   Καρπενήσι:  240  οικογένειες. 
   Βλαχοχώρια:  Λάσπη  45,  Μυρήση  10,  Μπιάρα  5,  Αγιος Ανδρέας 20,  Μουζήλου  20,  Κλαψί  10, Τρανοχωρίον  120, Καρήτζα 20, Καστανιά 20, Κόπρενα11, Κοντίβα 6, Δολιανά 25, Ανιάδα  40, Συγκρέλλου 40,  Ψανά 8,  Σέλου 20, Τσικλήστα 20,   Ντομνίστα  40,  Κρικέλλου 170,  Άμπλιανη 200, Σταύλοι 8, Τέρνου 170, Σιέλτζα  25,  Ροσκά  20.
   Πολιτοχώρια: Παυλοπούλου 10, Τέρνοβον 10,  Στένωμα 15, Σπαρτιάς 3,  Μοναστηράκι 3, Καλεσμένου 25,  Παπαρούση 35, Γόλιανη 8, Μηλιά  3, Σελά 7,  Φιδάκια 6, Ερκίστα 12, Λάστοβον  6, Δερμάτι 10, Μικροχωρίον 40, Νόστιμον 15,  Βουτύρου  40,  Κορισκάτες  35,  Γεωργανάτες  10,  Μιλιότικα  3,  Μαραθιάς  60,  Βίνιανη  40,  Επισκοπή  5, Αγιόργι  και  Παλαιοχώρι  5,  Χοτένια  8.
Σοβολάκος:  Μπρουσός 130,   Αντράνωβα  20,  Σοχώρια  6,  Κορήκηστα  20, Διβήνζινο 10,  Σαρκίνη 15, Βελωτά  10, Σοβολάκου 10, Καστανούλα 10, Αλέστια 30,  Τσέρκοβα 10, Αγαλιανός 15, Αγιατριάδα 10,  Χαράστου 7, Χούνη 30, Αγιοβλάσι 130,  Τέροβα 15, Αράχοβα 25, Κιελάκια 5, Σαργιάδα 25, Λάτα 10.[18]  
    Σύνολο Επαρχίας 2270[19] οικογένειες .[20]




[1]    Πολλές φορές συμμετέχουν στο Αυτοκρατορικό  Διβάνι, ο Καπουδάν  Πασάς, δηλαδή  ο  ναύαρχος του  Αιγαίου  και  διοικητής  των νησιών, καθώς και οι  τοπάρχες της Ρούμελης  και  της Ανατολής.
[2]    Αυτοκρατορικό  Χρυσόβουλο.
[3]    Δεν είναι λίγες οι φορές που ο Πατριάρχης ζητάει χάρη για χριστιανούς από τον Σουλτάνο. Στις 3 Μαΐου  1820, ο Επίσκοπος  Λιτζάς και Αγράφων Δοσίθεος, ζητάει από τον Πατριάρχη να φροντίσει για την τύχη τεσσάρων Καρπενησιωτών και τριών Λοιδωρικιωτών που ήταν καταδικασμένοι στην Κωνσταντινούπολη. «Ελθούσης δε της τοιαύτης ειδήσεως ενταύθα,  και ουδαμού άλλοθι που την ελπίδα της σωτηρίας των έχοντες,  ει μη προς την Υμητέραν Θεόπιστον  Παναγιότητα, ειδόντες αυτήν φύσει φιλεύσπλαχνον και συμπαθεστάτην,  δεόμεθα πάντες δουλικώς,  ίνα οικτείρασα τους αθλίους αυτούς, και τα τέκνα των,  μεσιτούση,  οις οίδε τρόποις,  και ενεργήση την ελευθερία των, ότι αυτοί είναι καθολικοί βασιλικοί ραγιάδες, και πληρωταί των βασιλικών δοσιμάτων, και ουδέποτε εκ της γενεάς αυτών ηκούσθη τοιούτον,  ή όλως παραμικρόν άλλο αδίκημα, ή ατόπημα.»
[4]   Στα χρόνια του Αλή πασά το Σανζάκιο της Ναυπάκτου είχε αποσπαστεί από το Πασαλίκι του Μοριά και είχε πασά ισότιμο με αυτό.
[5]   Η μητέρα του Σουλτάνου.
[6]   Η  κύρωση  της  αγοραπωλησίας  γης γίνεται  από τον Βοεβόδα  με την έκδοση πιστοποιητικού  το οποίο ονομάζεται «ταπί».
[7]   Η γεωγραφική  έκταση του Καζά  ορίζει και τον χώρο δράσης του  αρματολού της περιοχής. (αρματολίκι.)  Υποδιοίκηση  του αρματολικιού  είναι το κόλι, πάντα σχεδόν τα κόλια ενός αρματολικιού συμπίπτουν με τους ναχιγιέδες του καζά. Έτσι, πολλοί συγγραφείς  (π.χ. Κασομούλης,   Μακρυγιάννης)  γράφουν  κόλι αντί για ναχιγιές ή δήμος.
[8]   Το χωριό που είναι ολόκληρο ιδιοκτησία  Οθωμανού  ή χριστιανού  (τσιφλίκι)  διοικείται από τον επιστάτη, ο οποίος  διορίζεται από τον ιδιοκτήτη του τσιφλικιού. Π.χ. το Παλαιοκάτουνο ήταν ιδιοκτησία της Μονής Τατάρνας.
[9]    Σε φορολογικό κατάλογο του Καζά φαίνεται έσοδο του Βοεβόδα που προέρχεται  από διευθέτηση συνόρων. «100 (γρόσια)  από τρανό χοριώ όταν επήγεν(ο Βοεβόδας) να χορίσουν τα σύνορα με τους αναδιώταις.»   
[10]   Οι κοινότητες  για την αποφυγή  τέτοιων  καταστάσεων διόριζαν φύλακες. Για κάθε φόνο η κοινότητα πλήρωνε  στην εξουσία 1.200  γρόσια. Οι  κοινότητες διόριζαν  και αγροφύλακες  αλλά τους πλήρωναν  οι καλλιεργητές.
[11]   Αυτόχθονες είναι όσοι κάτοικοι απογράφησαν στην πρώτη απογραφή του κατακτητή.  Η ιδιότητα του αυτόχθονα  μεταβιβάζεται στους απογόνους. Δεν την αποκτούν οι μέτοικοι  όσα χρόνια και αν ζουν στην περιοχή.
[12]   «Ευρυτανικόν  Λειμωνάριον»  Έκδοσις του Συνδέσμου  Μεγαλοχωριτών «Η Αγία Παρασκευή»  Εν  Αθήναις 1978.
[13]    Κατά καιρούς, αλλά όχι μετά το 1750, ο Απόκουρος ήταν Δήμος της Επαρχίας Καρπενησίου.
[14]   Ο δρόμος είναι στη δεξιά πλευρά του ποταμού ανεβαίνει στο Μικρό Χωριό, μετά τον Άγιο Σώστη κατεβαίνει προς την Καρίτσα και  συνεχίζει δίπλα στο ποτάμι μέχρι τα Διπόταμα. 
[15]   Σε φορολογικούς καταλόγους της εποχής βλέπουμε τη δαπάνη : « 200  (γρόσια)  το συνηθησμένο ταμήρη (έξοδο)  στράτας  μπρουσού. »   
[16]   «…Με το μέσον του εδικού μου Γιαννάκη του δούλου της λαμβάνω το θάρρος να της προσφέρω τρείς οκάδες νήμα,  εν τεφέν μετάξι, 60 οκάδες βούτυρου του τόπου μας… » Οι επαρχίες Αγράφων και Καρπενησίου φημίζονταν για την σηροτροφία τους και την παραγωγή μεταξωτών υφασμάτων. Ο δε μεταξόσπορος  αποτελούσε περιζήτητο εξαγώγιμο προϊόν της περιοχής.
[17]   3  Απριλίου 1790.
[18]   Οι λέξεις είναι γραμμένες με την ορθογραφία που υπάρχει στο πρωτότυπο  έγγραφο.
[19]   Εκτιμήσεις για τον πληθυσμό της περιοχής υπάρχουν και από διάφορους ξένους περιηγητές που την επισκέφτηκαν κατά την προεπαναστατική περίοδο.
[20]   Είναι οικογένειες χριστιανών καθόσον τον προηγούμενο χρόνο (23 Νοεμβρίου 1828), οι Τούρκοι εγκατέλειψαν το Καρπενήσι. Σε όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας δεν φαίνεται να κατοικούν Οθωμανοί σε καμιά περιοχή της Επαρχίας εκτός από το Καρπενήσι. Στο προεπαναστατικό Καρπενήσι κατοικούσαν 70 οικογένειες Οθωμανών.  


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου